Kleszcze i pchły u psa – ochrona i usuwanie

Przed kleszczami i pchłami psa chroni się przez cały sezon ich aktywności – w Polsce zwykle od lutego–marca do listopada – za pomocą preparatów w kroplach, obroży lub tabletek dobranych z lekarzem weterynarii. Kleszcza, który mimo to się przyczepi, należy usunąć jak najszybciej pęsetą lub kleszczołapką, chwytając go tuż przy skórze i niczym go wcześniej nie smarując. Jeśli w ciągu kilku dni po ukąszeniu pies stanie się apatyczny, będzie gorączkował albo oddawał ciemny mocz, trzeba pilnie jechać do lekarza weterynarii.

Kiedy kleszcze są aktywne?

Kleszcze wychodzą z ukrycia, gdy temperatura przekracza ok. 5–7°C. Najwięcej ich spotyka się wiosną i jesienią, w okresie umiarkowanego ciepła i wysokiej wilgotności, ale przy coraz łagodniejszych zimach coraz częściej pojawiają się także w grudniu czy styczniu. Żyją nie tylko w lasach: wysokie trawy, zarośla nad rzekami, parki miejskie i nieskoszone trawniki osiedlowe również są ich siedliskiem.

W Polsce psy najczęściej atakują dwa gatunki: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) oraz kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus). Ten drugi jest szczególnie groźny dla psów, ponieważ przenosi pierwotniaki wywołujące babeszjozę.

Jakie choroby przenoszą kleszcze u psów?

Choroba	Czynnik	Typowe objawy
Babeszjoza (piroplazmoza)	Pierwotniaki Babesia	Wysoka gorączka, apatia, brak apetytu, blade lub żółtawe błony śluzowe, ciemny (brunatny) mocz
Anaplazmoza	Bakterie Anaplasma	Gorączka, osłabienie, kulawizna, bóle stawów
Borelioza	Bakterie Borrelia	U psów często bezobjawowa; możliwa kulawizna przechodząca z kończyny na kończynę, powiększone węzły chłonne
Erlichioza	Bakterie Ehrlichia	Gorączka, krwawienia, osłabienie (częściej u psów podróżujących na południe Europy)

Babeszjoza rozwija się szybko – pierwsze objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku dni do dwóch tygodni od ukąszenia. Nieleczona może prowadzić do niewydolności nerek i śmierci. Każde podejrzenie wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem weterynarii; nie czekaj z tym „do jutra”.

Jak usunąć kleszcza psu?

Im krócej kleszcz jest przyczepiony, tym mniejsze ryzyko przeniesienia chorób, dlatego po każdym spacerze w terenie warto obejrzeć psa. Kleszcze najczęściej wybierają miejsca o cienkiej skórze: okolice uszu i głowy, szyję, pachy, pachwiny, przestrzenie między palcami i okolicę odbytu.

1. Przygotuj narzędzie – pęsetę o cienkich końcówkach, kleszczołapkę (haczyk) lub specjalną pętelkę.
2. Rozgarnij sierść i chwyć kleszcza jak najbliżej skóry, za aparat gębowy, a nie za odwłok.
3. Wyciągnij go zdecydowanym, równym ruchem prosto do góry lub – w przypadku kleszczołapki – lekko obracając. Nie szarp i nie zgniataj odwłoka.
4. Zdezynfekuj miejsce ukąszenia środkiem antyseptycznym i umyj ręce.
5. Zniszcz kleszcza, np. zamykając go w taśmie klejącej, i zanotuj datę – przyda się, jeśli pojawią się objawy.

Nie smaruj kleszcza masłem, olejem, alkoholem ani lakierem do paznokci i nie przypalaj go. Takie metody drażnią pajęczaka, przez co może on zwrócić treść jelitową do rany i zwiększyć ryzyko zakażenia. Jeśli w skórze zostanie fragment aparatu gębowego, zwykle zostaje wydalony samoistnie; obserwuj miejsce, a przy narastającym obrzęku lub ropieniu skonsultuj się z lekarzem.

Skąd pies ma pchły i jak je rozpoznać?

Pchły przechodzą na psa od innych zwierząt albo z otoczenia – trawnika, piwnicy, klatki schodowej, legowiska. Najczęstszym gatunkiem u psów jest paradoksalnie pchła kocia (Ctenocephalides felis). Pchły lubią ciepło, więc w ogrzewanych mieszkaniach rozmnażają się przez cały rok.

Objawy, które powinny zwrócić uwagę:

• intensywne drapanie się i wygryzanie sierści, zwłaszcza u nasady ogona i na grzbiecie;
• drobne czarne „okruszki” w sierści – to odchody pcheł. Położone na mokrym białym ręczniku papierowym rozpuszczają się w rdzawe plamki, bo zawierają strawioną krew;
• zaczerwienienie skóry, krostki, przerzedzenie sierści;
• widoczne, szybko poruszające się brązowe owady – najłatwiej je wypatrzyć na brzuchu.

Niektóre psy są uczulone na ślinę pcheł (alergiczne pchle zapalenie skóry) i reagują silnym świądem nawet po pojedynczych ukłuciach. Pchły przenoszą też tasiemca psiego – pies zaraża się nim, połykając pchłę podczas wygryzania sierści. Dlatego po pozbyciu się pcheł lekarz często zaleca odrobaczenie.

Jak pozbyć się pcheł z psa i z domu?

Dorosłe pchły na psie stanowią tylko niewielką część całej populacji. Reszta – jaja, larwy i poczwarki – znajduje się w otoczeniu: w legowisku, dywanach, szparach podłogi i tapicerce. Skuteczne zwalczanie wymaga więc działania na dwóch frontach:

• Leczenie zwierząt – wszystkie psy i koty w domu powinny dostać preparat jednocześnie, nawet jeśli nie widać u nich pcheł.
• Sprzątanie – pranie legowisk i koców w wysokiej temperaturze, dokładne odkurzanie (worek lub pojemnik odkurzacza od razu opróżnij poza mieszkaniem), w razie potrzeby środki do zwalczania pcheł w otoczeniu.

Cykl rozwojowy pchły trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy, a poczwarki są odporne na większość środków. Dlatego pchły mogą pojawiać się jeszcze przez pewien czas po rozpoczęciu kuracji – to normalne i nie oznacza, że preparat nie działa. Ważna jest regularność stosowania przez co najmniej 2–3 miesiące.

Obroża, krople czy tabletki na kleszcze – co wybrać?

Forma	Zalety	Na co uważać
Krople (spot-on)	Łatwe w aplikacji, działają zwykle ok. 3–4 tygodni	Kąpiel krótko przed i po podaniu może osłabić działanie; nie dotykać miejsca podania przez kilka godzin
Obroża	Długie działanie, nawet kilka miesięcy	Musi przylegać do skóry; ryzyko zgubienia; ostrożnie przy małych dzieciach w domu
Tabletki (na receptę)	Niezależne od kąpieli i pływania, dokładne dawkowanie	Kleszcz musi się wkłuć, by preparat zadziałał; dobór przez lekarza
Spraye	Szybkie działanie, dobre jako uzupełnienie	Krótszy czas ochrony

Wybór zależy od stylu życia psa (pływa? biega po lesie? mieszka z kotem?), jego wieku, masy i stanu zdrowia. Preparat i schemat podawania najlepiej ustalić z lekarzem weterynarii – szczególnie u szczeniąt, suk ciężarnych i psów przewlekle chorych. Ważne ostrzeżenie: wiele preparatów dla psów zawiera permetrynę, która jest silnie toksyczna dla kotów. Nie stosuj ich u kota i zapobiegaj bliskiemu kontaktowi kota z psem świeżo potraktowanym takim środkiem.

Po kąpieli – o której więcej w poradniku jak kąpać psa – sprawdź w ulotce, ile należy odczekać przed nałożeniem kropli. Nowym właścicielom szczeniąt polecamy też artykuł wyprawka dla szczeniaka, a jeśli pies ma za sobą kurację, zadbaj o jego odporność także dobrą dietą – podpowiadamy, jak wybrać karmę dla psa.

Jak przeglądać psa po spacerze?

Nawet najlepszy preparat nie daje stuprocentowej ochrony, dlatego codzienny przegląd po spacerach w terenie warto wpisać w rutynę – zwłaszcza w szczycie sezonu. Najlepiej robić to w dobrym świetle, przesuwając dłonie pod włos i rozgarniając sierść tam, gdzie jest gęsta. Kolejność, która ułatwia niepominięcie żadnego miejsca:

1. głowa: okolice oczu, wargi, podbródek, małżowiny uszne z obu stron;
2. szyja i okolica pod obrożą lub szelkami;
3. pachy i wewnętrzna strona przednich łap;
4. brzuch i pachwiny;
5. łapy, w tym przestrzenie między palcami i opuszkami;
6. okolica ogona i odbytu.

U psów o długiej lub gęstej sierści przyda się grzebień, a u ciemnych psów – latarka. Kleszcz tuż po wejściu na sierść jest wielkości ziarenka maku, a napity krwią może osiągnąć rozmiar ziarna fasoli i bywa mylony z brodawką. Jeśli nie masz pewności, co widzisz, pokaż zmianę lekarzowi weterynarii.

Domowe sposoby na kleszcze – czy działają?

Olejki eteryczne, czosnek w diecie czy ocet jabłkowy często pojawiają się w poradach w internecie, ale ich skuteczność nie jest potwierdzona, a część może zaszkodzić. Czosnek jest dla psów toksyczny (więcej w artykule czego pies nie może jeść), a stężone olejki mogą podrażniać skórę i drogi oddechowe. Domowe metody nie zastąpią sprawdzonego preparatu – najwyżej mogą być dodatkiem, np. w postaci regularnego wyczesywania i oglądania sierści po spacerze.